Polskie telefony polowe z 1939 roku

Polskie telefony polowe odnalezione podczas poszukiwań – ślad łączności z 1939 roku

Historia nie zawsze przemawia do nas poprzez wielkie pomniki i archiwalne dokumenty. Czasem jej świadectwem jest niewielki przedmiot odnaleziony po kilkudziesięciu latach w ziemi. Takim znaleziskiem są dwa polskie wojskowe aparaty telefoniczne odkryte podczas poszukiwań prowadzonych przez współpracujące z Fundacją Dziedzictwo Pokoleń

Stowarzyszenie Historyczno-Eksploracyjne „VIS”

.Wszystko wskazuje na to, że odnalezione przedmioty należą do rodziny polskich telefonów polowych używanych przez Wojsko Polskie w okresie międzywojennym. Wstępnie zostały rozpoznane jako aparaty typu

AP-27 lub konstrukcje bezpośrednio z nim związane. Dokładne określenie wariantu wymaga jeszcze analizy zachowanych elementów.

AP-27 – polski telefon polowy

AP-27 zajmuje ważne miejsce w historii polskiej wojskowej łączności. Konstrukcja została opracowana w 1927 roku, a aparaty produkowano w Polsce na potrzeby wojska i służb państwowych.

Telefon zamknięty był w solidnej drewnianej skrzynce chroniącej mechanizm podczas transportu i pracy w warunkach polowych. Nie był to telefon w dzisiejszym rozumieniu – nie korzystał z istniejącej sieci komórkowej ani radiowej. Aby dwóch żołnierzy mogło ze sobą rozmawiać, stanowiska należało wcześniej połączyć przewodem telefonicznym.

Aparat wyposażony był między innymi w mikrotelefon, induktor uruchamiany charakterystyczną korbką oraz zaciski umożliwiające podłączenie linii.

Jak działała łączność polowa?

Telefon polowy był tylko jednym elementem całego systemu.

Żołnierze wojsk łączności rozwijali przewody pomiędzy stanowiskami dowodzenia, punktami obserwacyjnymi i poszczególnymi oddziałami. Powstawała w ten sposób polowa sieć telefoniczna umożliwiająca przekazywanie rozkazów i meldunków.

Obracanie korbką telefonu uruchamiało niewielką prądnicę – induktor. Wytwarzany przez niego prąd służył do wywołania drugiego aparatu lub centrali telefonicznej.

AP-27 posiadał również brzęczyk. Rozwiązanie to miało znaczenie w trudnych warunkach polowych, kiedy parametry linii pogarszały się na tyle, że prowadzenie zwykłej rozmowy stawało się utrudnione. Możliwe było wówczas przekazywanie prostych sygnałów, również z wykorzystaniem alfabetu Morse’a.

Łączność – jeden z najważniejszych elementów dowodzenia

Dziś, przy powszechnym dostępie do telefonów komórkowych i łączności cyfrowej, trudno sobie wyobrazić, jak istotną rolę odgrywał pojedynczy przewód telefoniczny.

Na polu walki sprawna łączność oznaczała możliwość przekazywania rozkazów, meldunków o sytuacji przeciwnika, informacji o własnych oddziałach czy próśb o wsparcie.

Przewody telefoniczne mogły jednak zostać zerwane przez ostrzał, ruch pojazdów lub działania przeciwnika. Dlatego jednym z zadań żołnierzy łączności było nie tylko budowanie sieci, lecz również jej kontrolowanie i naprawianie.

W takich warunkach aparat telefoniczny stawał się realnym narzędziem dowodzenia.

Od AP-27 do kolejnych konstrukcji

AP-27 nie zakończył rozwoju polskich telefonów polowych. W następnych latach pojawiały się kolejne rozwiązania i modernizacje, między innymi aparaty oznaczane jako AP-30, AP-33 i AP-34, a następnie nowocześniejszy AP-36.

Z tego względu identyfikacja egzemplarza zachowanego przez dziesięciolecia w ziemi wymaga ostrożności. Poszczególne konstrukcje były do siebie podobne, a korozja i brak części mogą dodatkowo utrudniać rozpoznanie.

Dlatego Fundacja nie przesądza na obecnym etapie dokładnego wariantu odnalezionych aparatów. Ich konstrukcja wskazuje jednak na polskie telefony polowe z rodziny sprzętu łączności rozwijanego w okresie międzywojennym.

Dwa aparaty – jeden fragment większej historii

Odnalezione telefony są interesujące nie tylko jako zabytki techniki wojskowej. Znacznie ważniejszy jest kontekst miejsca ich odkrycia.

Dlaczego dwa aparaty znalazły się właśnie tutaj? Czy w pobliżu funkcjonował punkt dowodzenia? Czy przebiegała tędy linia telefoniczna? Z jakim oddziałem mogły być związane?

Na takie pytania nie należy odpowiadać bez dowodów. Każde kolejne znalezisko, dokument archiwalny czy analiza przebiegu działań wojennych może jednak dostarczyć następnego elementu tej układanki.

I właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa praca historyczna – przedmiot jest punktem wyjścia do dalszych badań, a nie ich zakończeniem.

Ocalić historię od zapomnienia

Dla Fundacji Dziedzictwo Pokoleń takie odkrycia mają szczególną wartość. Pozwalają nie tylko dokumentować materialne ślady przeszłości, ale również opowiadać historię ludzi, którzy z tego sprzętu korzystali.

Za każdym telefonem, fragmentem wyposażenia czy przedmiotem osobistym stał konkretny człowiek. Żołnierz rozwijający przewód, telefonista oczekujący na meldunek, dowódca przekazujący rozkaz.

Naszym zadaniem jest zachowanie tych śladów, ich dokumentowanie i – tam, gdzie pozwalają na to źródła – przywracanie historii ludzi oraz wydarzeń, z którymi były związane.

Dziękujemy naszym kolegom ze Stowarzyszenia VIS za możliwość przedstawienia tego interesującego odkrycia.

Fundacja Dziedzictwo Pokoleń
Historia. Pamięć. Dziedzictwo.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *